Home / VĂN MẪU THPT / Văn mẫu lớp 12 / Phân tích văn bản Ai đã đặt tên cho dòng sông | Làm văn mẫu

Phân tích văn bản Ai đã đặt tên cho dòng sông | Làm văn mẫu

( Văn mẫu lớp 12)

Đề bài: Em hãy phân tích bài Ai đã đặt tên cho dòng sông của Hoàng Phủ Ngọc Tường

( bài làm của Nguyễn Khánh Huyền)

Bài làm

       Hoàng Phủ Ngọc Tường là một nhà tri thức gắn bó sâu sắc với thành phố quê hương. Ông là nhà văn chuyên về thể loại bút kí. Tác phẩm của ông vừa giàu chất trí tuệ, vừa giàu chất thơ, mang nội dung thông tin phong phú về văn hóa, lịch sử, triết học, địa lý,… Tất cả được thể hiện qua lối hành văn hướng nội súc tích, mê đắm và tài hoa. Đoạn trích “Ai đã đặt tên cho dòng sông” được viết tại Huế năm 1981, rút từ tập bút kí cùng tên in năm 1986. Bài kí có ba phần và đoạn trích trong SGK là phần thứ nhất.

        Đoạn trích có hai phần với hai nội dung chính. Phần đầu dành cho những dòng bình luận, suy ngẫm về cảnh quan tự nhiên của sông Hương với những cảnh quan nhân tạo hai bên bờ sông. Phần thứ hai viết về lịch sử văn hóa đôi bờ sông Hương. Sông Hương là một dòng sông nổi tiếng chảy giữa lòng thành phố Huế. Hai nguồn chính làm nên dòng sông này là dòng Tả Trạch và Hữu Trạch phát nguồn từ dãy Trường Sơn đổ về, hợp lưu tại ngã ba Bằng Lãng tạo thành sông Hương.

       Về cảnh quan tự nhiên của sông Hương và các không gian văn hóa đôi bờ dòng sông, nhà văn sử dụng ngôn ngữ tự sự nhưng không phải là tự sự về một đối tượng của khoa học Địa lý học mà như kể về một sinh thể, một cô gái. Song song một dòng mạch trữ tình theo tuyến tự sự; kể, tả và bình luận được kết hợp nhuần nhuyễn làm nên chất tùy bút đặc trưng của Hoàng Phủ Ngọc Tường. Để viết thiên tùy bút, nhà văn phải là người rất am hiểu và có tình cảm gắn bó, thân thiết với dòng sông.

        Sông Hương từ dải Trường Sơn đổ ra biển Đông có hai chặng khác nhau. Chặng thứ nhất từ ngọn nguồn trên sườn Đông dải Trường Sơn quanh co qua các dải đồi núi. Chặng thứ hai, khi mặt nước dòng sông đã phẳng lặng dần đến khi gặp chùa Thiên Mụ là bắt đầu tìm đúng đường về thành phố. Nhà văn ngược lên tận ngọn nguồn con sông để nhận diện nó rồi xuôi theo dòng để quan sát nó lượn quanh thành phố Huế. “Nếu chỉ mải mê nhìn ngắm khuôn mặt kinh thành của nó, tôi nghĩ rằng người ta sẽ không hiểu một cách đầy đủ bản chất của sông Hương với cuộc hành trình gian truân mà nó vượt qua, không hiểu thấu phần tâm hồn sâu thẳm của nó mà hình như dòng sông không muốn bộc lộ, đã đóng kín lại ở cửa rừng và ném chìa khóa trong những hang đá dưới chân núi Kim Phụng.”, và kết quả là một phát hiện “Giữa lòng Trường Sơn. Sông Hương đã sống một nửa cuộc đời của mình như một cô gái Di – gan phóng khoáng và man dại.” … Đây là những so sánh nhân hóa thật đặc sắc. Nhiều tên gọi các dòng sông gắn với hình ảnh người mẹ ( sông Mê Kông và sông Hồng,..) nhưng tác giả lại thích so sánh sông Hương với người thiếu nữ. Người viết lần theo dòng chayrcon sông không phải với tư cách là nhà địa lý hay người đi vẽ bản đồ mà như một chàng trai khám phá tính cách của cô gái. Từ góc nhìn đó, những tưởng tượng và so sánh thú vị xuất hiện. Dòng sông như một cô gái đẹp đã nằm ngủ từ bao đời giữa cánh đồng hoang dại của Châu Hóa, rồi đến khi có “người tình mong đợi” đã đến đánh thức người đẹp. Người tình đây hẳn là thành phố Huế, song sự xuất hiện của Huế lại gắn liền với con người, lại không thể tách rời với tiến trình nam tiến của dân tộc. Dòng sông tạo nền tảng để xuất hiện văn hóa, văn minh, song cũng đợi con người để hiện thực hóa tiềm năng đó. Những câu văn có sức gợi liên tưởng vô cùng, tùy thuộc vào vốn sống, sự từng trải và quan tâm của người đọc.

Xuống đến đồng bằng, dòng sông uốn lượn qua nhiều khúc quanh để đến gặp thành phố. Từ chùa Thiên Mụ, dòng sông đã tìm đúng đường về: “Từ đây, như đã tìm đúng đường về, sông Hương vui tươi hẳn lên giữa những biển bãi xanh biếc của vùng ngoại ô Kim Long, kéo một nét thẳng thực yên tâm theo hướng Tây Nam – Đông Bắc, phía đó, nơi cuối con đường, nó đã nhìn thấy một chiếc cầu trắng của thành phố in ngần lên trên nền trời, nhỏ nhắn như những vành trăng non.” Nhà văn hình dung đó là những chuyển động “uốn mình theo những đường cong thật mềm, như một cuộc tìm kiếm có ý thức để đi tới nơi gặp thành phố tương lai của nó.” Không những đặc sắc miêu tả những đường uốn lượn, tác giả còn có quan sát và cách diễn đạt thú vị về màu sắc con sông. Sắc sông trở nên xanh thẳm khi đến chân núi Hòn Chén, vùng đồi núi lô nhô và lăng tẩm tạo nên vẻ đẹp trầm mặc nhất cho con sông.

        Nhìn chung, cảnh quan sông Hương được nhìn ngắm từ góc nhìn văn hóa. Nhà văn suy ngẫm đầy chất trữ tình về không gian văn hóa trên hai bờ sông Hương. Uyên bác, lịch lãm, từng trải và tài hoa là những phẩm chất dễ thấy của tác giả trong phần này.

      Về sông Hương trong lịch sử và thi ca, không thể tách rời sông Hương với lịch sử dân tộc, càng không thể tách rời sông Hương với Huế. Cảm hứng ấy toát lên từ những câu văn tự sự tưởng như khô khan: “Hiển nhiên là sông Hương đã sống những thế kỷ vinh quang với nhiệm vụ lịch sử của nó, từ thưở nó còn là dòng sông biên thùy xa xôi của đất nước các vua Hùng. Trong sách địa dư của Nguyễn Trãi, nó mang tên là Linh Giang, dòng sông viễn châu đã chiến dấu oanh liệt bảo vệ biên giới phía nam của Tổ quốc Đại Việt qua những thế kỷ trung đại.” Sông Hương là dòng sông của những sự kiện lochj sử hào hùng và dòng sông của cuộc sống hằng ngày. “Sông Hương là vậy, là dòng sông của thời gian ngân vang, của sử thi viết giữa màu cỏ lá xanh biếc. Khi nghe lời mời gọi, nó biết cách tự hiến đời mình làm một chiến công, để rồi nó trở về với cuộc sống bình thường, làm một người con gái dịu dàng của đất nước.” Tại sao đang suy nghĩ về lịch sử, tác giả lại chuyển đột ngột sang hình ảnh sắc áo cưới của Huế rất xưa mà các cô dâu vẫn mặc? Vì nhà văn muốn nói lên sự sống hiền hòa, dịu dàng vẫn là mạch sống của chính xứ Huế, của dòng sông Hương, khuôn mặt thực hiền hòa của dòng sông đôi khi ẩn giấu trong màn sương.

      Bên cạnh đó, sông Hương còn là suối nguồn cảm hứng bất tận cho thi ca, nhạc họa. Mỗi nghệ sĩ đều có khám phá riêng về dòng sông, hay như cách nói của tác giả muốn nhấn mạnh tính chủ động của con sông như một sinh thể “dòng sống ấy không bao giờ lặp lại mình trong cảm hứng của các nghệ sĩ”. Thi ca cùng kiến trúc, âm nhạc, hội họa góp phần làm cho không gian văn hóa sông Hương thêm phong phú, giàu bản sắc.

       “Ai đã đặt tên cho dòng sông” là một bài thiên tùy bút như một tác phẩm mẫu mực viết về danh lam thắng cảnh của quê hương đất nước. Sông Hương như một sinh thể sinh động. Sông Hương tạo nên cả một không gian văn hóa. Sông Hương qua lịch sử lâu đời, nó bi hùng, song trong trường kì lịch sử, nó đẹp và thân thương như một người con gái. Những điểm nhìn đa chiều giúp người đọc yêu dòng sông hơn, tự hào về quê hương đất nước hơn.

>>> Xem thêm:

Check Also

phân tích nhân vật vợ nhặt trong tác phẩm vợ nhặt

Phân tích tình huống độc đáo trong truyện Vợ nhặt | Làm văn mẫu

( Văn mẫu lớp 12) Đề bài: Em hãy phân tích tình huống truyện độc …

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *